Modelowanie Procesów Biznesowych – BPMN


WSTĘP


Modelowanie Procesów Biznesowych – BPMN artykuł rozpoczynamy od przedstawienia podstawowych artefaktów oraz sposobów wykorzystania notacji BPMN w modelowaniu procesów biznesowych. Rozpisane w ten sposób procesy stanowią podstawę do rozpoczęcia wdrożenia systemu klasy ERP.

Nie jest motywacją autora zamieszczenie kolejnego artykułu z pełnym spisem artefaktów, a raczej wybranie tych które są najczęściej używane w trakcie opisu procesów biznesowych dla wdrożenia ERP. Aspiracją autora nie jest również rozstrzyganie oraz wchodzenie w szczegóły notacji.

Celem artykułu „Modelowanie Procesów Biznesowych – BPMN”. Jest takie wprowadzenie użytkowników końcowych (niemających wykształcenia technicznego) do notacji BPMN aby mogli oni bez problemu czytać, rozumieć oraz brać aktywny udział w fazie analizy wdrożenia systemu ERP (Dynamics AX). Konsultantom oraz analitykom również polecam stosowanie jak najmniejszej (zbalansowanej) liczby artefaktów tj. maksymalne uproszczenie notacji. Im mocniej użytkownicy pracujący z diagramami będą się skupiać na ich zawartość merytorycznej, a nie na notacji samej w sobie, tym lepsze rezultaty analizy otrzymamy.

Business Process Model and Notation, BPMN (Notacja i Model Procesu biznesowego) – graficzna notacja służąca do opisywania procesów biznesowych.

Powstała w ramach Business Process Management Initiative, obecnie jest utrzymywana przez konsorcjum Object Management Group. Aktualna wersja standardu to 2.0. We wcześniejszych wersjach nazwa BPMN była rozwijana jako Business Process Modeling Notation.

Dużą zaletą tej notacji jest jej jednoznaczność, przydatność zarówno do opisów procesów na potrzeby oprogramowania klasy ERP, jak i Workflow oraz to, że wspiera ją ponad 70 narzędzi. Notację tę obsługują m.in. narzędzia iGrafxADONISBorland, DYSANT i IBM. iGrafx oferuje również możliwość przejścia z modelu BPMN na model BPEL. Narzędzia DYSANT umożliwają z kolei zarówno modelowanie procesów przy wykorzystaniu standardu BPMN i wymianę definicji procesów z innymi narzędziami i środowiskami wykonawczymi przy wykorzystaniu standardów XPDL i BPMN 2.0.

Metodą wymiany danych pomiędzy narzędziami BPMN są XPDL i BPMN DI (XML format zapisu modeli BPMN). Istnieje też jednoznaczna metoda tłumaczenia z BPMN do BPEL jednakże BPEL nie obsługuje wszystkich dozwolonych konstrukcji BPMN.

[WIKIPEDIA: https://pl.wikipedia.org/wiki/Business_Process_Modeling_Notation]


OPIS ARTEFAKTÓW


Baseny oraz Tory

Wprowadzenie basenów wykonujemy gdy zachodzi potrzeba określenia uczestników procesu. Wprowadzanie torów w basenie wykonujemy w sytuacji, gdy chcemy dokładnie wskazać role, czyli który z uczestników danego basenu realizuje proces biznesowy. Należy pamiętać, że pomiędzy uczestnikami (basenami) nie ma przepływu sekwencji, mogą występować jedynie przepływy komunikatów. W ramach pojedynczego basenu może być prezentowany tylko jeden proces biznesowy.

Baseny

Tory w Basenie

Przykład:
Opis procesu biznesowego w którym prawidłowo wykorzystano baseny.

Model tego samego procesu biznesowego w którym użycie torów w ramach jednego basenu jest nieprawidłowe.

Baseny oraz Tory przykład nieprawidłowego wykorzystania.

Baseny oraz Tory przykład nieprawidłowego wykorzystania.

Zdarzenia (początek i koniec procesu biznesowego)

Początek procesu (zdarzenia początkowe)

Każdy z procesów BPMN obowiązkowo musi rozpoczynać się od zdarzenia początkowego. Zdarzenie początkowe znajduje się w obrębie basenów oraz torów co jednocześnie wskazuje na osobę inicjującą proces. Notacja dopuszcza sytuacje w których jest więcej niż jedno zdarzenie początkowe, często inicjowane przez różnych aktorów.
Przykład:

Koniec Procesu (Zdarzenie końcowe)

Każdy z procesów biznesowych w notacji BPMN ma co najmniej jedno zdarzenie końcowe. Należy mieć na względzie iż bardzo częstą sytuacją jest że proces ma więcej niż jedno zakończenie np. przyjęcie dostawy zakończone dostawą bądź odrzuceniem dostawy (ze względów formalnych etc.) . W praktyce zdarzenia końcowe mogą pojawiać się wewnątrz procesów biznesowych, jest to często występująca sytuacja w procesach gdzie we wstępnej fazie pojawiają się warunki decyzyjne.
Przykład:

Słowny opis Procesu Biznesowego:

  1. Początek procesu;
  2. Krok Procesu Biznesowego [KPB-01]: Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 1;
  3. Zakończenie procesu;

Pozostałe często występujące zdarzenia

Zdarzenia pośrednie, występujące w trakcie przebiegu procesu biznesowego

Zdarzenia pośrednie występujące wewnątrz procesu biznesowego, które determinują dalszy jego przebieg. Przykładem takich zdarzeń jest np. czas oczekiwania na dostawę. Artefakt, ma charakter ogólny tzw. abstrakcyjny oznacza to że nie zdefiniowano typu zdarzenia.
Przykład:

Słowny opis Procesu Biznesowego:

  1. Początek procesu;
  2. Krok Procesu Biznesowego [KPB-01]: Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 1;
  3. Wystąpienie zdarzenia pośredniego (np. oczekiwanie na dostawę), dostarczono towar;
  4. Krok Procesu Biznesowego [KPB-02]: Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 2;
  5. Zakończenie procesu;

Zdarzenia wywoływane po upływie danego czasu

Jednym z najczęściej występujących zdarzeń wewnątrz procesu biznesowego jest zdarzenie wywoływane w cyklach lub po upływie pewnego czasu. Np. oczekujemy na akceptację dokumentu, jeśli jednak trwa to dłużej niż tydzień zakładamy że dokument został zaakceptowany (model takiej sytuacji będzie zawierał w swojej konstrukcji w/w artefakt).
Przykład:

Słowny opis Procesu Biznesowego:

  1. Początek procesu;
  2. Krok Procesu Biznesowego [KPB-01]: Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 1;
  3. Wystąpienie zdarzenia pośredniego np. domniemanie akceptacji przez upływ czasu;
  4. Krok Procesu Biznesowego [KPB-02]: Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 2;
  5. Zakończenie procesu;

Zdarzenie wywołane wiadomością przychodzącą

Kolejnym z często pojawiających się zdarzeń zachodzących wewnątrz procesów biznesowych jest oczekiwanie na otrzymanie wiadomości. Artefakt ten oznacza iż z kontynuacją przebiegu procesu biznesowego oczekujemy do momentu nadejścia wiadomości.
Przykład:

Słowny opis Procesu Biznesowego:

  1. Początek procesu;
  2. Krok Procesu Biznesowego [KPB-01]Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 1;
  3. Wystąpienie zdarzenia pośredniego, oczekujemy z wykonaniem kolejnego kroku na nadejście wiadomości;
  4. Krok Procesu Biznesowego [KPB-02]Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 2;
  5. Zakończenie procesu;

Kroki Procesu Biznesowego [KPB-xx] – Czynności / Zadania

Treść procesu biznesowego w notacji BPMN opisywana jest na podstawie zadań / czynności realizowanych przez aktorów procesu (zwanych również Krokami Procesu Biznesowego). BPMN dopuszcza modelowanie procesu bez specyfikowania typu czynności jednocześnie sugeruje użycie następujących typów (czynności: usługowe, wysłania, odebrania, użytkownika, manualne).

Określanie typów dla poszczególnych kroków procesu biznesowego niesie za sobą dodatkową informację o danym kroku (np. czy ma on zostać odwzorowany w systemie czy jest to krok manualny, czy jest w pełni automatyczny etc.) . Należy jednak pamiętać że, z punktu widzenia notacji, używanie czynności abstrakcyjnych jest jak najbardziej prawidłowe.

Kroki Procesu Biznesowego Abstrakcyjne – Czynności / Zadania Abstrakcyjne

Czynność abstrakcyjna tj. czynność dla której nie definiujemy typu jest najmniejszą składową wchodząca w skład procesu biznesowego. Przykładem czynności jest napisanie dokumentu, weryfikacja poprawności etc.

W połączeniu z basenem pojedynczą czynność możemy przeczytać jak User Stories:

<basen, linia basenu> Księgowa, <czynność> wybiera transakcje do płatności.

Przykład:

Opis Procesu Biznesowego:

  1. Początek procesu;
  2. Krok Procesu Biznesowego [KPB-01]Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 1;
  3. Wystąpienie zdarzenia pośredniego, oczekujemy z wykonaniem kolejnego kroku na nadejście wiadomości;
  4. Krok Procesu Biznesowego [KPB-02]Sekretariat, wykonuje Zadanie: Task 2;
  5. Zakończenie procesu;

Dla każdej z czynności abstrakcyjnych możemy wybrać określony typ, który wskazuje na sposób jej realizacji.

Artefakt Opis
Krok Procesu Biznesowego wykonywany przez użytkownika.
Krok Procesu Biznesowego wykonywany po otrzymaniu odpowiedniej informacji. Czynność tą można wykonać z użyciem zdarzenia początkowego otrzymanie wiadomości oraz czynności podstawowej.
Krok Procesy Biznesowego w ramach którego następuje wysłanie wiadomości. Czynność tą można wykonać z użyciem 2 artefaktów tj. czynności podstawowej oraz wysyłki informacji.
Krok Procesu Biznesowego manualnie wykonywany przez użytkownika. Często wykorzystuje się te czynności do wskazania na czynności wykonywane poza systemem tj. ręcznie.

Czynności złożone – podprocesy

Często zdarza się że czynności wykonywane w ramach procesów są znacznie bardziej złożone, możemy stwierdzić że w ramach procesu wykonywane są dwa procesy (proces główny oraz wspierający). Do opisania tak skomponowanego działania służą pod-procesy. Warto tutaj zauważyć że pod-procesy nie posiadają basenów, linii oraz dalszych pod procesów zatem tworzenie dalszych zagłębień jest niemożliwe.
Przykład:
Przykład procesu biznesowgo w którym Krokiem Procesu Biznesowego: Task2 jest pod-proces.

W niektórych narzędziach np. BizAgi można osadzić zawartość pod procesu w ramach procesu nadrzędnego.

Bramki Logiczne

Bramki logiczne służą do wprowadzenia wariantowości w przebieg procesu biznesowego. Inaczej mówiąc jeżeli spełnione są pewne kryteria, przebieg procesu wygląda inaczej niż jeśli one nie zachodzą. Na przykład jeżeli po zapoznaniu się z menu wybierzemy interesujące nas danie, od tego wyboru zależy zestaw czynności jakie wykona kucharz, czynnością wykonaną przez nas będzie zapoznanie się z menu bramką logiczną będzie wybór dania.

Bramka XOR (wybieramy jedną ścieżką przebiegu)

Jest to najczęściej występująca bramka logiczna wprowadzająca ścieżki alternatywne przebiegu procesu. Przy czym tylko jedna ścieżka jest wykonywana po osiągnięciu odpowiedniego warunku.
Przykład:

Opis Procesu Biznesowego:

  1. Początek procesu;
  2. Krok Procesu Biznesowego [KPB-01]Główna Księgowa, wykonuje Zadanie: Task 1;
  3. Proces decyzyjny czy kończymy wykonywanie procesu biznesowego
  4. Krok Procesu Biznesowego [KPB-02]Sekretariat, wykonuje Zadanie: Task 2;
  5. Zakończenie procesu;

Bramki logiczne obok rozdzielania procesu na ścieżki alternatywne służą również do łączenia ścieżek. Zaleca się, aby nie powielać tych samych elementów wykorzystywanych w wielu ścieżkach, ale połączyć gałęzie i przeprowadzić proces przez te same elementy.

Przykład:
Prawidłowo zbudowany proces obsługi zamówień do dostawców:

Ten sam proces z dosyć często występującym błędem tj. powielonym krokiem procesu biznesowego: Werfyfikacja informacji na zamówieniu.

Bramka synchronizująca przebiegi

Bramka służy do złączenia dwóch równoległych przebiegów procesu oraz do rozdzielenia procesu na dwie równolegle zachodzące ścieżki.
Przykład:

Opis procesu biznesowego:

  1. Po wykonaniu Kroków Procesu Biznesowego [KPB-XX]: Task1, Task2;
  2. Następuje złączenie procesu którego dalszy przebieg jest liniowy.

  1. Po napotkaniu bramki przebieg procesu zostaje podzielony na;
  2. 2 równolegle wykonywane Kroki Procesu Biznesowego [KPB-XX]: Task 3, Task 4.

Bramka złożona, wykonująca więcej niż 1 ścieżkę alternatywną

Pozwala na równoległe wykonanie większej liczby ścieżek alternatywnych niż 1. Np. zamawiając w restauracji obiad dla 2 osób składających się z pierwszego, drugiego dania oraz podwieczorku. Dla każdego z dań będziemy mieli osobny zestaw Kroków Biznesowych (Czynności) dla poszczególnych dań będą zachodziły równolegle (tak aby osoby przy jednym stole otrzymywały dania w tym samym czasie) oraz w odpowiedniej sekwencji (od dania pierwszego do podwieczorku).

Bramka złożona służy de facto do za modelowania dowolnie działającej bramki logicznej.

Przykład:

Opis Procesu Biznesowego:

  1. Po napotkaniu bramki złożonej proces w zależności od warunku logicznego może przejść w każdą z uwzględnionych ścieżek przebiegu.

Połączenia

Przepływ sekwencji

Przepływ sekwencji jest najczęściej wykorzystywanym połączeniem pomiędzy artefaktami, stosowane do graficznego zaprezentowania kierunku przebiegu procesu biznesowego. Jego zastosowanie ogranicza się do jednego basenu (wielu linii w basenie).

Przepływ informacji

Połączenie służące do graficznego zaprezentowania obiegu informacji, głównie wykorzystywane do podkreślenia np. przepływu dokumentów papierowych.
Przykład:

Przepływ komunikacji (pomiędzy basenami)

Artefakt stosowany do graficznego zaprezentowania przepływu procesu pomiędzy basenami np. przekazywanie informacji pomiędzy firmami.
Przykład:

Dokumenty, Systemy oraz Interfejsy

Obiekt Danych

Modelowanie Procesów Biznesowych - BPMN Obiekt danych – oznaczany ikoną kartki obiekt istniejący tylko w trakcie działania procesu. Obiekt danych może posiadać stan, który służy do oznaczenia jak obiekt zmienia się w trakcie procesu (stan powinien być opisywany w nawiasach kwadratowych [ ]. Obiekt danych może być powiązany z przepływem sekwencji i komunikatów (za pomocą zwykłej asocjacji) oraz z czynnościami i zdarzeniami (za pomocą asocjacji kierunkowej). Puste strzałki w rogach dokumentu oznaczają wejście (pusta strzałka) oraz wyjście informacji (zaczerniona strzałka).
Przykład:
Modelowanie Procesów Biznesowych - BPMN

Magazyn Danych

Modelowanie Procesów Biznesowych - BPMN Magazyn danych – oznaczany ikoną walca, służy do przechowywania danych procesu niezależnie od tego czy proces trwa, czy też został zakończony. Proces może czytać i zapisywać dane do magazynu.
Przykład:
Modelowanie Procesów Biznesowych - BPMN

Przykład z użyciem zarówno obiektami danych jak i magazynem danych.

Przykład:
Modelowanie Procesów Biznesowych - BPMN

Literatura pomocnicza – Modelowanie Procesów Biznesowych – BPMN

Procesy biznesowe w praktyce. Projektowanie, testowanie i optymalizacja

Autor:
Marek Piotrowski

ISBN:
978-83-246-7120-5

Format:
168x237

Liczba stron:
376

Cena:
59.00zł

Zrozumieć BPMN. Modelowanie procesów biznesowych. Wydanie 2 rozszerzone

Autor:
Szymon Drejewicz

ISBN:
978-83-283-2707-8

Format:
158x235

Liczba stron:
144

Cena:
39.90zł

Symulacja procesów biznesowych. Standardy BPMS i BPMN w praktyce

Autor:
Bartłomiej Gawin, Bartosz Marcinkowski

ISBN:
978-83-246-5141-2

Format:
158x235

Liczba stron:
208

Cena:
49.90zł

 

 

One response to “Modelowanie Procesów Biznesowych – BPMN”

  1. Anka pisze:

    Witam, osobiście całkowicie zgadzam się z powyższym !

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

eleven + four =